Praktyki wydawnicze w kontekście kolektywnego przekładu literatur rdzennych w Kanadzie z języka angielskiego na francuski: badanie wstępne.

W percepcji społecznej wciąż żywy jest stereotyp tłumacza literatury jako „samotnego geniusza”, którego praca niewiele różni się od pracy autora. Tymczasem we współczesnym świecie coraz częściej wraca się do praktyk przekładu kolektywnego, w których o kształcie tekstu decydują dialog, negocjacje i współpraca. Kanada jest szczególnie ciekawym polem takich obserwacji, ponieważ łączy oficjalną dwujęzyczność z intensywną w ostatnich latach debatą o dziedzictwie kolonializmu. Celem projektu jest zbadanie, w jaki sposób w Kanadzie powstają przekłady literatur rdzennych z języka angielskiego na francuski realizowane zespołowo – w duchu dekolonialnym, we współpracy profesjonalnych tłumaczek i tłumaczy z przedstawicielkami i przedstawicielami społeczności rdzennych – oraz odsłonięcie „niewidzialnej” strony procesu (decyzji redakcyjnych, podziału ról i etyki pracy).

Badanie koncentruje się na montrealskim wydawnictwie Éditions Mémoire d’encrier, które definiuje swoją misję jako oddawanie głosu tym, których opowieści były dotąd marginalizowane. Szczególna uwaga zostanie poświęcona kolektywnym przekładom prozy Leanne Betasamosake Simpson – artystki wizualnej, pisarki i badaczki pochodzenia Michi Saagiig Nishnaabeg. Projekt obejmuje dwutygodniowe badania terenowe w Montrealu polegające na wywiadach z osobami zaangażowanymi w przekład kolektywny oraz analizę materiałów towarzyszących procesowi (m.in. notatek redakcyjnych i korespondencji). Rezultatem będzie studium przypadku pokazujące, jak w praktyce działa kolektywny przekład literacki w Kanadzie, jak dzielone są role i odpowiedzialności w kontekście dekolonialnym.

Małgorzata Czubińska

Dr Małgorzata Czubińska – romanistka, adiunkta w Zakładzie Traduktologii i Badań nad Kanadą Frankofońską, zatrudniona w Instytucie Języków i Literatur Romańskich, w którym pełni funkcję zastępczyni dyrektora ds. naukowych. Jej podstawowe dziedziny badań naukowych obejmują problematykę przekładu francuskojęzycznych mniejszościowych literatur kanadyjskich oraz nowych form przekładu teatralnego, takich jak na(d)pisy sceniczne. W ostatnich latach rozwija projekt związany z przekładem kolektywnym kanadyjskich literatur rdzennych z języka angielskiego na język francuski.

Badanie finansowane z grantu NCN 2025/09/X/HS2/00582, projekt MINIATURA 9
Okres realizacji projektu: 2025-2026